Ein kyksilvurlampa við høgum-trýsti er ein gassútlátslampa, sum gevur ljós út grundað á kyksilvurdampútlát. Tað er nógv brúkt í ídnaðar-, medisinskum og uttandura ljósforritum. Virksemið hjá henni er, at ein há-spenningsbogi øsir kyksilvurdampin, og framleiðir geisling fyrst og fremst í ultravioletta økinum. Henda geisling verður síðani umgjørd til sjónligt ljós við fosforum innan í lampurørinum.
Kjarnubygnaðurin í eini kyksilvurlampu við høgum-trýsti er eitt kvartsglasrør, elektrodur og kyksilvurdamp. Tá streymur fer ígjøgnum elektrodurnar, verður kyksilvurdampurin innan í rørinum ioniseraður til eitt plasma. Elektronir bresta saman við kyksilvuratomum, skifta til høg orkustig og geva síðani út ultraviolett ljós við 254 og 185 nanometrum. Hetta ultravioletta ljósið øsir fosforar (so sum sjáldsom jarðfosforar), sum eru klæddir á rørveggin, og gevur hvítt ljós, sum er ein blanding av reyðum, grønum og bláum primærum litum. Av tí at útløðingin krevur høga spenning (vanliga fleiri túsund volt) fyri at byrja útløðingina, verður lampurørið for-fylt við eini lítlari nøgd av argoni ella neongassi fyri at minka um startspenningin.
Hendan lampan hevur týðandi eginleikar: Í fyrsta lagi bjóðar hon sær av við høgum lýsingarvirkni, sum røkkur upp á 50-60 lumens fyri watt, langt omanfyri gløðiperur; í øðrum lagi bjóðar hon sær av við langari livitíð, har miðal rakstrartíð er meira enn 10.000 tímar; og í triðja lagi er spektrið hjá henni savnað í blágrøna bandinum, og ger tað hóskandi til forrit, har litframleiðsla er minni kritisk. Men lága litframleiðsluindeksið (CRI) (umleið 40-60) og munandi uppstartsseinkingin (sum tekur 4-8 minuttir at náa støðugum ljósstyrki) avmarka nýtsluna í nøkrum innandura umhvørvum.
Hvat nýtslu viðvíkur, so verða há-trýst kyksilvurlampur vanliga nýttar á støðum, har krevja einsháttaða lýsing yvir eitt breitt øki, so sum vegaljós, leikvøllir og verksmiðjuverkstaðir. UV-útflutningurin hjá teimum ger teir eisini gagnligar á økjum sum ljósherðing og sterilisering. Við tøkniligum framburði eru metalhalogenidlampur og LED-ljós stigvíst farnar at avloysa siðbundnar há-trýst kyksilvurlampur, men seinni, orsakað av síni vaksnu tøkni og kostnaðarfyrimunum, varðveitir framvegis sína nýtslu í ávísum forritum.
Í framtíðini, tá umhvørvisreglurnar herða avmarkingarnar á kyksilvurnýtsluni, kunnu kyksilvurlampur við høgum-trýsti stigvíst fara av marknaðinum. Men teirra tøkniligu meginreglur geva framvegis eitt týðandi grundarlag undir menning av nútímans el-ljóskeldum.
